woensdag, 28 februari 2007

de zee van toen

 

De Zee van Toen

Een project voor de zee van morgen

1.1.2007-31.8.2008

 

 

Hoe zag de zee er vroeger uit? Een simpele vraag, maar geen voor de hand liggend antwoord. Meer vis? Meer garnaal? Meer zeehonden? Meer zeevogels? Minder vervuiling? Alles was toch beter vroeger? Het antwoord is ontnuchterend: we weten het niet. Hoe verder we in de tijd teruggaan, hoe minder we blijken te weten. Gericht onderzoek was er in de eerste helft van de 20ste eeuw zeer weinig. Zowel WOI als WOII verhinderden dit of verstoorden dit grondig. Het hedendaagse onderzoek, langzaam gestart in 1970, nam pas een hogere vlucht sinds 1980. Oude aanvoerstatistieken van de visserij ontbreken of vertonen hiaten omtrent soortensamenstelling en herkomst.

Voldoende reden om te proberen de kennis die er bestaat over de periode 1930-1980 te recupereren. Deze kennis is vooral te vinden bij hen die het meest met de zee in contact kwamen: de bejaarde kustbewoners, in het bijzonder de gewezen zeegaande vissers.

 

Vissers beschikken over een bijzonder grote zeekennis. Ze zijn zowat de enigen die op zee aanwezig zijn én er een activiteit ontplooien die alles te maken heeft met de natuur. Ze behoren tot de zeer selecte club van mensen die weten waar bepaalde vissoorten en schaaldieren in zee voorkomen of voorkwamen. Ze kennen als geen ander het vroegere onderwaterlandschap van de zee, met zijn zandbanken, geulen, stenige gronden, visrijke plekken, wrakken enzovoort. Ze hebben een direct contact met de elementen water en wind. Ze werken met getijden en stromingen, voor ons van belang bij het bouwen van een zandkasteel, voor hen belangrijke factoren bij het varen en het vissen.  

Vanaf de wal hebben we maar een zeer bescheiden kijk op het zeemilieu. In de vismijn kan je alleen zien wat de vissers binnenbrengen. Wat op het strand aanspoelt, is maar een fractie van het zeeleven en vissen zijn daar zelden bij.

 

Vandaar het project ‘De Zee van Toen’, dat een aanzet wil geven tot de ecologische geschiedenis van de zuidelijke Noordzee door een gerichte bevraging van de vissers op rust over de periode 1930 – 1980.

 

En er zijn zelfs nog meer facetten aan dit boeiende project. Naast het verzamelen van wetenschappelijke gegevens beoogt het project nog andere doelstellingen.

 

 

  • Het project ‘De Zee van Toen’  kadert volledig in de grote aandacht die het lang verwaarloosde immateriële erfgoed momenteel verdient en wil daar een systematische bijdrage toe leveren. Het volgt de werkwijzen en aanbevelingen die gangbaar zijn bij projecten ‘mondelinge geschiedenis’ . De gesprekken worden gevoerd in het eigen dialect van de zegsman. Ook dat is immaterieel erfgoed.

 

  • De gegevens die boven water komen, worden gebruikt om nieuwe doelgroepen in contact te brengen met het mariene milieu, fauna en flora van de zee en kustgeschiedenis en laten ook toe didactisch breder te werken. Zelfs de scholen aan de kust weten soms maar bitter weinig af van dat natte milieu voor de deur. Het onderwijs is dan ook een belangrijke aandachtspunt. Het verhaal van de visser is momenteel vrij anekdotisch. Soms is dat voldoende waardevol, maar het heeft ook beperkingen. Eén los verhaal kan ‘waar’ zijn, maar onvoldoende betrouwbaarheid voor het Grote Verhaal: de toestand van de zee zo’n halve eeuw geleden. Het project wil dus een steviger kader helpen aanbieden over de ecologie en het historisch gebruik van onze zee, waardoor de informatie ook een hoge educatieve waarde meekrijgt.

 

  • Onze verdienstelijke senioren kunnen nog altijd hun bijdrage leveren aan de samenleving van vandaag. Hen interviewen betrekt hen bij het huidige leven. Ze voelen zich nuttig want hun kennis wordt gevaloriseerd, hun mening wordt gevraagd, ze tellen maatschappelijk nog mee. Het project wil bijzondere aandacht besteden aan het onderhouden van contacten na het gesprek. Tijdens en op het einde van het project worden bejaarden terug uitgenodigd om de stand van zaken of het eindresultaat te bespreken. Hopelijk kunen we nog vele jaren gebruik maken van de levenswijsheid, de expertise en de geesteskracht van deze mensen.   

 

  • Het bevorderen van de relatie tussen de visserijsector en andere betrokkenen die het soms beter (menen te) weten (walbewoners, toeristen, consumenten,  media, natuurverenigingen, wetenschappers,… ). De vissers krijgen het woord. Zij zijn de experten bij uitstek, de ervaringsdeskundigen. Wij luisteren bescheiden.

 

Dat het hier dus een geïntegreerd project betreft, is wellicht een open deur intrappen. Toch nog even aanduiden dat een samenwerking zoals in dit project voorkomt, tussen cultuur (geschiedenis), visserij, natuur, educatie en welzijn zelden voorkomt. Ook dit gegeven wordt interessant om volgen. Heeft een geïntegreerd project meer kans op het bijstellen van verschillende, soms sterk uiteenlopende visies? Wat kan je leren uit dergelijk proces?

 

Om de diverse ingewonnen informatie en ervaringen zo goed mogelijk te ontsluiten, komen er aan het eind twee soorten publicaties. Een eerste, meer feitelijke, focust op de ecologische geschiedenis. Daarnaast worden ook één of meer educatieve uitgaven over over ‘de zee van toen’, ten behoeve van onderwijs, natuur- en milieueducatie, erfgoedwerking, kusttoerisme.

 

 

Ook u kunt helpen!

 

Het project gaat uit van de bevraging van oude vissers volgens de vandaag gehanteerde normen van de 'mondelinge geschiedenis’. Om het beeld te vervolledigen kunnen wij alle medewerking gebruiken, van de erfgoedsector, historici en heemkundigen, bibliotheken en archieven, natuurorganisaties én klassen van de derde graad van het secundair onderwijs (vakoverschrijdend thema: biologie, aardrijkskunde, geschiedenis, taal..).

Om zover terug te kunnen keren in de tijd zoeken wij bejaarde zegsmannen, in de eerste plaats 70- tot 90-jarige oud-vissers. Dit project komt dus niets te vroeg. Eventueel kan informatie ‘van horen zeggen’ ook zeer bruikbaar zijn. Misschien kent u boeiende zegspersonen of beschikt u zelf over mondelinge informatie uit tweede hand, of hebt u stukken ter inzage uit minder gekende tijdschriften of (grijze) literatuur, informatieve foto’s of documenten uit de oude doos, ..

Zegsmannen doorgeven? Suggesties? U wilt meewerken?

Aarzel niet en neem contact met

 

Guido Rappé
Project De Zee van Toen
Provincie West-Vlaanderen
Provinciaal Ankerpunt Kust (PAK)
Wandelaarkaai 7 - B-8400 Oostende
T +32 (0)59 34 01 66  -  F +32 (0)59 34 21 31
E guido.rappe@west-vlaanderen.be

17:39 Gepost door johan in geschiedenis van vlaamse visserij | Permalink | Commentaren (0) | Tags: visserij, geschiedenis, vissers, noordzee, de zee | |  del.icio.us | | Digg! Digg |  Facebook | |  Print |

De commentaren zijn gesloten.